استانداردهای طراحی جلد کتاب – از ابعاد تا محاسبه عطف و حاشیه برش
ابعاد و استانداردهای طراحی جلد کتاب و انواع آن + نحوه محاسبه عطف
شاید شنیده باشید که «کتاب را نباید از روی جلدش قضاوت کرد»، اما در دنیای واقعی و صنعت نشر، جلد کتاب اولین فروشنده خاموش اثر شماست. یک طراحی فوق العاده اگر با ابعاد غیراستاندارد چاپ شود یا عطف آن درست محاسبه نگردد، تمام زحمات نویسنده و طراح را به باد می دهد. یکی از بزرگترین چالش های طراحان گرافیک، ندانستن سایزهای دقیق بعد از برش و نحوه محاسبه ضخامت کتاب است.
در این مقاله از اپیک پیکسل، نه تنها ابعاد استاندارد و انواع جلد را بررسی می کنیم، بلکه فرمول های دقیق محاسبه عطف برای انواع کاغذ را به شما آموزش می دهیم تا خروجی چاپ شما بی نقص باشد.
۱. چرا انتخاب قطع (ابعاد) کتاب مهم است؟
در صنعت چاپ ایران، ابعاد کتاب بر اساس حداقل دورریز کاغذ تعیین می شود. انتخاب سایز غیراستاندارد می تواند هزینه چاپ را تا ۳۰ درصد افزایش دهد. ابعادی که در ادامه می خوانید، ابعاد «بعد از برش» (Trim Size) هستند؛ یعنی دقیقاً همان چیزی که در دستان مخاطب قرار می گیرد.
جدول ابعاد و استانداردهای رایج کتاب در ایران
نام قطع (Size Name)
ابعاد نهایی به سانتی متر
بهترین کاربرد
رقعی (Raghei)
۲۱ × ۱۴
رمان، داستان، شعر و کتاب های عمومی (خوش دست ترین سایز)
وزیری (Vaziri)
۲۴ × ۱۷
کتاب های دانشگاهی، تخصصی و علمی
رحلی (A4)
۲۸ × ۲۱
کتاب های کمک درسی، مجلات، ژورنال ها و کتاب های نفیس
خشتی (Square)
۲۲ × ۲۲ (یا ۱۹×۱۹)
کتاب های کودک، کاتالوگ های هنری و معماری
جیبی (Pocket)
۱۵ × ۱۱
کتاب های دعا، واژه نامه های همراه، رمان های مینیاتوری
پالتویی
۲۰ × ۱۲
کتاب های شعر، ادعیه و متون بلند و باریک
⚠️ نکته حیاتی برای طراحان:
در نرم افزارهای طراحی (مثل ایندیزاین یا فتوشاپ)، حتماً باید ۵ میلی متر (۰.۵ سانتی متر) از هر چهار طرف به عنوان حاشیه برش (Bleed) اضافه کنید. اگر طرح شما تا لبه کار است، باید تا انتهای این حاشیه ادامه یابد تا پس از برش، کناره های کتاب سفیدی نزند.
مثال: کتاب ۳۰۰ صفحه ای: ۳۰۰ × ۹ ÷ ۲۰۰ = ۱۳.۵ میلی متر
۲. برای کاغذ تحریر ۸۰ گرم
عطف=200تعداد صفحات×10
۳. برای کاغذ بالکی (Bulk Paper)
کاغذهای بالکی (آنهایی که رنگ کرم دارند و سبک هستند) پُف دارترند. ضخامت آنها متغیر است اما معمولاً ۱.۳ تا ۱.۵ برابر کاغذ تحریر ۷۰ گرم محاسبه می شوند.
پیشنهاد حرفه ای: برای کاغذ بالکی، حتماً قبل از طراحی نهایی از چاپخانه استعلام بگیرید یا از فرمول (تعداد صفحات × ۱۲ ÷ ۲۰۰) به عنوان تخمین اولیه استفاده کنید.
۴. نحوه چیدمان فایل نهایی در نرم افزار
برای اینکه فایل شما آماده چاپ باشد، باید پشت جلد، عطف و روی جلد را در یک صفحه کنار هم بچینید (طراحی گسترده).
فرمول پهنای بوم (Canvas Width):
عرض پشت جلد+عطف+عرض روی جلد+حاشیه برش (۱ سانتی متر)
مثال عملی:
برای یک کتاب رقعی (۱۴×۲۱) با عطف ۱ سانت:
عرض: ۱۴ + ۱ + ۱۴ + ۱ (برش) = ۳۰ سانتی متر
ارتفاع: ۲۱ + ۱ (برش) = ۲۲ سانتی متر
ابزارهای کمکی برای طراحان حرفه ای
طراحی جلد کتاب فقط دانستن ابعاد نیست؛ داشتن منابع باکیفیت مثل موکاپ های حرفه ای برای ارائه به کارفرما، فونت های استاندارد فارسی و تکسچرها نیمی از راه موفقیت است.
اگر به دنبال فایل های لایه باز (PSD) استاندارد یا موکاپ های جذاب برای نمایش طرح جلد خود هستید، پیشنهاد می کنم حتماً سری به بخش دانلود موکاپ و ابزار طراحی در اپیک پیکسل بزنید. ما در اپیک پیکسل مجموعه ای از بهترین تمپلیت های آماده چاپ را برای شما گردآوری کرده ایم تا بدون نگرانی از تنظیمات فنی، روی خلاقیت خود تمرکز کنید.
چک لیست نهایی قبل از ارسال به چاپخانه
مود رنگی: حتماً روی CMYK باشد (نه RGB).
رزولوشن: کمتر از 300 DPI نباشد.
ناحیه امن (Safe Zone): نوشته ها و لوگوها را حداقل ۷ میلی متر از لبه های برش فاصله دهید.
متن عطف: جهت متن عطف در کتاب های فارسی معمولاً از بالا به پایین است.
کد رنگ مشکی: برای متون ریز از مشکی تک رنگ (C:0 M:0 Y:0 K:100) استفاده کنید تا در چاپ تار نشود.
آیا تجربه ای در زمینه طراحی جلد و چالش های چاپ داشته اید؟ سوالات خود را در مورد نحوه محاسبه عطف برای کاغذهای خاص در بخش نظرات بپرسید.
