سیر تا پیاز لایسنس GPL – چرا فایل های پولی وردپرس به صورت رایگان منتشر می‌شوند؟

راهنمای کامل کپی رایت و لایسنس جی پی ال (GPL) + تفاوت فونت های تجاری و نرم افزار آزاد

چالش کپی رایت و راهکار آزادی نرم افزار

بسیاری از کاربران با این تضاد مواجه اند که اگر یک افزونه وردپرس دارای کپی رایت و قیمت دلاری است، چگونه سایت های دیگر آن را با برچسب GPL به صورت رایگان یا ارزان عرضه می کنند؟ مشکل اصلی در درک تفاوت بین «مالکیت کد» و «حق استفاده از خدمات» است. راه حل این معما در ماهیت خودِ وردپرس نهفته است: چون وردپرس آزاد است، تمام فرزندان آن (افزونه و قالب) نیز طبق قانون باید آزاد باشند. در ادامه، این شبکه پیچیده از قوانین دیجیتال را کالبدشکافی می کنیم تا متوجه شوید چگونه می توانید بدون نقض قانون، از این فایل ها استفاده کنید و مرز بین امنیت و رایگان بودن کجاست.

بهتر است بخوانید : تفاوت لایسنس GPL و کپی رایت در قوانین ایران

لایسنس GPL چیست و چگونه کار می کند؟

لایسنس GPL یا General Public License یک قانون بین المللی برای نرم افزارهای آزاد است. برخلاف کپی رایت معمولی که دسترسی را محدود می کند، GPL چهار آزادی اصلی به کاربر می دهد:

1. آزادی اجرا: استفاده از برنامه برای هر هدفی.
2. آزادی مطالعه: دسترسی به سورس کد و فهمیدن نحوه کار آن.
3. آزادی بازنشر: کپی کردن و دادن نرم افزار به دیگران.
4. آزادی تغییر: اصلاح کدها و انتشار نسخه بهبود یافته.

اگر به دنبال قالب های وردپرس و افزونه های وردپرس استاندارد هستید، می توانید به بخش محصولات در اپیک پیکسل مراجعه کنید تا فایل های تست شده را مشاهده نمایید.

چرا افزونه های فروشی، رایگان پخش می شوند؟ (تحلیل مرحله به مرحله)

۱. قانون وراثت وردپرس

وردپرس تحت لایسنس GPL v2 منتشر شده است. طبق یکی از بندهای این لایسنس، هر اثر مشتقی (Derivative Work) که از کدهای وردپرس استفاده کند، باید همان لایسنس را داشته باشد. بنابراین، سازنده افزونه نمی تواند قانوناً جلوی انتشار مجدد کدهای PHP خود را بگیرد.

افزونه Ad Inserter Pro مدیریت پیشرفته تبلیغات و آگهی وردپرس 2.7.28

دانلود

۲. فروش خدمات به جای فروش فایل

سایت های مرجع (مثل Yoast یا Elementor) در واقع کد را نمی فروشند؛ آن ها لایسنس کی (License Key) را می فروشند. این کلید به شما اجازه می دهد:

• آپدیت ها را مستقیماً در پنل وردپرس دریافت کنید.
• از پشتیبانی فنی تیکتی استفاده کنید.
• به کتابخانه های ابری (Cloud Templates) متصل شوید.

۳. ظهور سایت های مخزن GPL

شخصی لایسنس را از سازنده اصلی می خرد (مثلاً به قیمت ۱۰۰ دلار)، سپس طبق حقی که لایسنس GPL به او داده، فایل را در سایت خودش با قیمت بسیار پایین تر یا رایگان برای دانلود می گذارد. این کار از نظر حقوقی در دنیای نرم افزار آزاد «سرقت» محسوب نمی شود، اما از نظر اخلاقی باعث کاهش درآمد توسعه دهنده اصلی می گردد.

تفاوت کپی رایت اختصاصی و GPL (Copyleft)

بسیاری این دو را متضاد هم می دانند، در حالی که GPL خود بر پایه کپی رایت بنا شده است.

• Copyright (حق تکثیر محدود): صاحب اثر می گوید: «هیچ کس حق کپی یا تغییر ندارد مگر با اجازه کتبی من.» (مانند محصولات Adobe یا بازی های ویدئویی).
• GPL یا Copyleft: صاحب اثر می گوید: «من حق کپی و تغییر را به همه می دهم، به شرطی که هر کسی نسخه جدید را ساخت، او هم همین آزادی را به نفر بعدی بدهد.»

وضعیت فونت های فارسی و انگلیسی در لایسنس GPL

آیا فونت ها هم مانند افزونه ها شامل قانون پخش رایگان می شوند؟ پاسخ کوتاه: خیر، مگر اینکه طراح بخواهد.

راه تشخیص لایسنس فونت:

1. بررسی فایل منبع: اگر فونت را از مخازن آزاد مثل GitHub دانلود کنید، معمولاً فایل OFL.txt یا LICENSE در کنار آن است.
2. استثنای فونت (Font Exception): در برخی فونت های GPL، بندی وجود دارد که می گوید اگر فونت در یک سند (مثل PDF) استفاده شد، آن سند لازم نیست حتماً GPL شود.
3. فونت های تجاری ایرانی: فونت هایی که در مارکت های داخلی فروخته می شوند، لایسنس اختصاصی پدیدآورنده دارند. برخلاف افزونه وردپرس، فونت ها از کدهای وردپرس مشتق نشده اند، بنابراین طراح می تواند کپی رایت را کاملاً محدود کند.

برای مشاهده فونت ها و ابزارهای گرافیکی که با استانداردهای لایسنس آزاد سازگار هستند، حتماً از دسته بندی های مرتبط در اپیک پیکسل دیدن کنید.

افزونه WooCommerce Order Status Manager مدیریت وضعیت سفارش در ووکامرس 1.15.2

دانلود

از کجا بفهمیم یک فایل یا مجموعه GPL است؟ (روش های شناسایی)

روش اول: بررسی مستندات همراه فایل

قریباً تمام محصولات معتبر دارای یک فایل متنی به نام README.txt یا LICENSE.php هستند. در این فایل عباراتی مثل License: GPLv2 or later ذکر شده است.

روش دوم: بررسی هدر (Header) فایل های اصلی

فایل اصلی افزونه (که هم نام پوشه افزونه است) را باز کنید. در کامنت های ابتدایی کد، مشخصات لایسنس درج شده است.

روش سوم: استفاده از ابزارهای آنلاین و دایرکتوری ها

اگر افزونه در مخزن رسمی WordPress.org موجود باشد، صد در صد GPL است، زیرا این مخزن هیچ لایسنس دیگری را نمی پذیرد.

خطرات استفاده از فایل های نال شده (Nulled) به اسم GPL

اگرچه پخش کردن فایل GPL قانونی است، اما سایت های توزیع کننده غیرمعتبر معمولاً:

• کدهای مخرب (Malware): در لایه های کد، درهای پشتی (Backdoors) برای هک سایت شما قرار می دهند.
• تبلیغات پنهان: کدهای جاوااسکریپتی برای نمایش تبلیغ در سایت شما تزریق می کنند.
• عدم آپدیت امنیتی: در صورت بروز باگ های خطرناک، شما هیچ آپدیت فوری دریافت نمی کنید.

توصیه نهایی: اگر برای پروژه های مشتری یا سایت های حساس کار می کنید، همیشه از منابع مثل اپیک پیکسل معتبر یا مستقیماً از سازنده خرید کنید. برای مشاهده قالب های وردپرس و افزونه های وردپرس استاندارد به این دسته بندی ها مراجعه کنید